Begrippen-overzicht

Woordenboek · 183 termen

Korte uitleg van Arabische en Islamitische termen die je op onze site tegenkomt. Bedoeld als snelle oriëntatie — voor diepte verwijzen we naar je geleerde of klassieke teksten.

Categorieën: Rituelen Bronnen Theologie Recht Producten Tijd Adab ʿAqīda Wetenschap Familie Hart Praktijk Geschiedenis Dhikr Sunnah-toets Financieel Maatschappij

Rituelen

Ṣalāh: Het rituele gebed; vijfmaal daags voor moslims verplicht. Niet hetzelfde als duʿā.
Ṣawm: Vasten — onthouding van eten, drinken en gemeenschap van zonsopgang tot zonsondergang, vooral in Ramadan.
Zakāt: Verplichte jaarlijkse vermogensbelasting voor moslims, 2,5% over netto bezittingen boven de nisab.
Zakāt al-Fiṭr: Eid-zuivering — verplichte donatie aan de armen vóór Eid al-Fitr-gebed.
Hajj: De pelgrimstocht naar Mekka; verplicht eenmaal in een leven voor wie het kan.
ʿUmrah: Kleinere pelgrimage naar Mekka; kan jaarrond verricht worden.
Iʿtikāf: Spirituele afzondering in de moskee, vooral in de laatste 10 nachten van Ramadan.
Tahajjud: Vrijwillig nachtgebed in het laatste derde deel van de nacht.
Tarāwīh: Speciale Sunnah-gebeden in Ramadan, na ʿishāʾ, in groep of alleen.
Witr: Oneven aantal rakaʿāt na ʿishāʾ; afsluitend nachtgebed (1, 3, 5, 7 of 9).
Sujūd: Knielende prosternatie tijdens ṣalāh — voorhoofd, neus, handen, knieën, tenen aan de grond.

Bronnen

Qurʾan: De Heilige Schrift van de Islam; openbaring aan de Profeet ﷺ via aartsengel Gabriël over 23 jaar.
Hadith: Overlevering van een uitspraak, daad of stilzwijgende goedkeuring van de Profeet ﷺ.
Sunnah: De levenswijze van de Profeet ﷺ — uitspraken, daden, en wat hij goedkeurde.
Sīrah: De biografie van de Profeet ﷺ; levensgeschiedenis van zijn 23-jarige profeetschap.
Tafsīr: Exegese / uitleg van de Qurʾan, gebaseerd op andere ayāt, hadith, en taalkundige analyse.
Ṣaḥīḥ: Authentiek; hoogste graad van betrouwbaarheid in hadith-classificatie.
Ḥasan: Goed; ietsje minder sterk dan ṣaḥīḥ maar nog steeds betrouwbaar.
Bukhārī: Imam Muḥammad al-Bukhārī (810-870); auteur van Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, het meest betrouwbare hadith-werk na de Qurʾan.
Muslim: Imam Muslim ibn al-Ḥajjāj (821-875); auteur van Ṣaḥīḥ Muslim, samen met Bukhārī "de twee ṣaḥīḥs".

Theologie

Tawḥīd: De pure eenheid van Allah ﷻ — geen partner, geen evenknie, geen beeld.
ʿAqīdah: Geloofsleer; de fundamentele overtuigingen van de moslim.
Īmān: Geloof — overtuiging in het hart, uitgesproken met de tong, bevestigd in de daden.
Iḥsān: Excellentie — Allah dienen alsof je Hem ziet; al ziet je Hem niet, Hij ziet jou.
Taqwā: Godsvrucht; bewustzijn van Allah dat je beschermt tegen verkeerde keuzes.
Tawakkul: Volledig vertrouwen op Allah; de actie nemen, het resultaat aan Hem overlaten.
Niyyah: Intentie; "innama-l-aʿmālu bi-n-niyyāt" — de daden zijn slechts naar de intenties.
Barakah: Goddelijke zegen; meer dan kwantitatief — kwalitatieve overvloed in tijd, geld, gezondheid, kennis.
Sadaqah: Vrijwillige liefdadigheid; elke goede daad telt, ook een glimlach (Tirmidhī 1956).
Sadaqah jariyah: Voortdurende liefdadigheid die beloning blijft opleveren ook na de dood.
Duʿāʾ: Smeking, persoonlijk gebed tot Allah ﷻ — in het Arabisch of in je eigen taal.
Dhikr: Gedenking van Allah door herhaling van Zijn namen of korte zinnen.
Salawāt: Zegeningen op de Profeet ﷺ; "Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammad..."

Recht

Fiqh: Islamitische jurisprudentie; de toegepaste regels voortkomend uit Qurʾan en Sunnah.
Sharīʿah: De islamitische wet — de bredere bron en het pad, waar fiqh op gebaseerd is.
Madhhab: Rechtsschool; de vier hoofdscholen zijn Ḥanafī, Mālikī, Shāfiʿī en Ḥanbalī.
Halal: Toegestaan, geoorloofd volgens islamitisch recht.
Haram: Verboden volgens islamitisch recht.
Makrūh: Afgekeurd; niet verboden maar ook niet aan te raden.
Mubāḥ: Neutraal toegestaan; geen beloning of bestraffing aan verbonden.
Wājib / Farḍ: Verplicht; nalaten levert bestraffing op.
Mustaḥabb / Sunnah: Aanbevolen; doen levert beloning, nalaten geen bestraffing.
Riba: Rente / woeker; verboden in elke vorm volgens Qurʾan + Sunnah.

Producten

Tasbīḥ: Gebedssnoer met 33 of 99 (of 100) kralen om dhikr te tellen.
Mushaf: Het fysieke boek met de Qurʾan; meervoud: maṣāḥif.
Attar: Natuurlijk parfum (geur-essence) zonder alcohol, vaak in een kleine flacon.
Bakhoor: Wierook van houtsplinters geweekt in geur-olie; gerookt op een stookbrander.
Oud: "Liquid gold" — geurig hars uit aquilaria-bomen, een van de duurste natuurlijke geuren.
Misbāḥah: Synoniem voor tasbīḥ; verschillend regionaal woord, gangbaar in Arabische landen.
Ṭāqīyah: Mannenmuts, vooral gedragen voor het gebed.
Sajjāda: Gebedsmat — kleed waarop ṣalāh wordt verricht.

Tijd

Hijri: De islamitische maankalender; jaar 1 begon bij de migratie (hijra) van Mekka naar Medina (622 CE).
Ramadan: 9e maand van de Hijri-kalender; de vasten-maand.
Eid al-Fiṭr: Het feest dat Ramadan afsluit; 1 Shawwāl.
Eid al-Aḍḥā: Het feest van offering; 10 Dhul-Ḥijjah, tijdens Hajj.
Jumuʿah: Vrijdag — heilige dag in Islam; verplicht gebed in de moskee voor mannen.
ʿArafah: De 9e van Dhul-Ḥijjah; centrale dag van Hajj. Vasten op deze dag wist zonden van afgelopen + komend jaar.
ʿĀshūrāʾ: De 10e van Muḥarram; aanbevolen vastendag (Sunnah).
Layl al-Qadr: De Nacht van Macht in de laatste 10 nachten van Ramadan; meer waard dan duizend maanden.
Shaʿbān: De 8e Hijri-maand, vóór Ramadan. De Profeet ﷺ vastte hierin het meest na Ramadan.
Rajab: De 7e Hijri-maand; één van de vier heilige maanden waarin oorlog verboden is.
Muḥarram: Eerste Hijri-maand; "de maand van Allah". 10e dag = ʿĀshūrāʾ.
Dhul-Hijjah: Twaalfde Hijri-maand. Eerste 10 dagen geliefdste bij Allah; Hajj + Eid al-Aḍḥā vallen hier.

Adab

Adab: Goede manieren / etiquette in Islam — niet beleefdheid, maar Sunnah-conforme omgang.
Iḥsān: Uitnemendheid — Allah aanbidden alsof je Hem ziet. Hoogste niveau van iman.
Akhlāq: Karakter / moraal. Het hoogste in akhlāq is de Profeet ﷺ — onze maatstaf.
Hayāʾ: Schaamte / bescheidenheid — een vorm van iman volgens hadith.
Birr: Goedheid, oprecht goed-doen, vooral aan ouders.
Silat al-raḥm: Familiebanden onderhouden — verlengt het leven, vergroot rizq.
Salām: Vrede; ook de Sunnah-groet "as-salāmu ʿalaykum".

ʿAqīda

Tawakkul: Vertrouwen op Allah na het doen van middel-effort. "Bind je kameel en vertrouw."
Qadar: Goddelijk decreet / voorbeschikking. Eén van de zes pijlers van iman.
Tawḥīd: De eenheid van Allah — kern van Islam. Drie types: rubūbiyya, ulūhiyya, asmāʾ wa-ṣifāt.
Shirk: Polytheïsme; iets/iemand naast Allah aanbidden. Grootste zonde, niet vergeven zonder tawbah.
Īmān: Geloof — niet alleen overtuiging, ook bevestiging in hart en uitvoering in daden.
Kufr: Ontkenning / ongelovigheid. Letterlijk: "bedekken" van de waarheid.
Nifāq: Hypocrisie — Islam belijden zonder oprechtheid. Ergste vorm van kufr volgens Qurʾān.
Yawm al-Qiyāma: De Dag des Oordeels. Eén van de zes pijlers van iman.
Jannah: Het Paradijs — beloning voor gelovigen. Acht poorten, acht niveaus.
Jahannam: De Hel — bestraffing voor onrechtvaardigen. Zeven poorten.
Barzakh: Tussenfase tussen dood en Yawm al-Qiyāma — de "wereld van het graf".
Mīzān: De Weegschaal op de Dag des Oordeels — daden worden gewogen.
Ṣirāṭ: De Brug over de Hel; iedereen passeert deze. Alleen rechtvaardigen komen erover.

Wetenschap

Fiqh: Islamitische jurisprudentie — toepassing van Sharīʿa op concrete situaties.
Sharīʿa: De goddelijke wet, gebaseerd op Qurʾān + Sunnah; bredere principes dan fiqh.
Madhhab: Wet-school. De vier soennitische: Ḥanafī, Mālikī, Shāfiʿī, Ḥanbalī.
Ijmāʿ: Consensus van de geleerden. Derde bron van Islamitische wet na Qurʾān + Sunnah.
Qiyās: Analoge redenering — vierde bron van Islamitische wet.
Ijtihād: Onafhankelijke juridische redenering door een gekwalificeerde geleerde.
Fatwā: Niet-bindend juridisch advies van een muftī op basis van bronnen.
Muftī: Geleerde gekwalificeerd om fatwā's uit te geven.
ʿĀlim: Geleerde — meervoud: ʿulamāʾ. Bewaarders van traditionele kennis.
Ṭālib al-ʿilm: Student van kennis. Lange-termijn-eer in Islam.
Isnad: Keten van overlevering bij hadith — de basis voor authenticiteits-classificatie.
Matn: De tekst van een hadith (na de isnad).
Tafsīr Ibn Kathīr: Klassieke Qurʾān-commentaar door Ismāʿīl Ibn Kathīr (1300-1373).
Tafsīr al-Saʿdī: Modern (20e eeuwse) tafsīr door ʿAbd al-Raḥmān al-Saʿdī. Beknopt + helder.

Familie

Mahr: Bruidsschat; verplicht geschenk van bruidegom aan bruid bij nikāḥ. Geen koop-prijs, wel haar recht.
Walī: Voogd / vertegenwoordiger van de bruid bij nikāḥ.
Walīma: Bruiloftsmaaltijd — Sunnah; nodig rijk en arm beide.
Nikāḥ: Huwelijkscontract — niet ceremonie maar contract met getuigen.
Ṭalāq: Echtscheiding initiated door de man. Zwaarste halal-handeling volgens hadith.
Khulʿ: Echtscheiding initiated door de vrouw, met teruggave van mahr.
ʿIddah: Wachttijd na echtscheiding/weduwschap voor vrouw vóór herhuwelijk.
Maḥram: Familielid waarmee huwelijk verboden is — broer, vader, zoon, oom van moederzijde, etc.
Ridāʿah: Borstvoeding-verwantschap; vrouw die je >5× heeft gevoed = je "moeder" voor maḥram-doeleinden.
Tahnīk: Sunnah om gekauwde dadel op verhemelte van pasgeborene te wrijven.
ʿAqīqah: Geboorte-offer op dag 7 — schaap (jongen 2, meisje 1) + naam + hoofd kaal.
Khitān: Besnijdenis — Sunnah voor jongens, ergens binnen de eerste week tot 7 jaar.

Hart

Riyāʾ: Show-off; daden doen om gezien te worden. "Verborgen shirk".
Sumʿa: Verlangen om gehoord/gepraat-over te worden voor goede daden.
ʿUjb: Zelfgenoegzaamheid over je goede daden.
Kibr: Hoogmoed; superioriteitsgevoel. "Wie kibr in zijn hart heeft, gaat de Jannah niet binnen."
Ḥasad: Jaloezie / kwaad-wensen aan een ander. Eet goede daden zoals vuur eet hout.
Ghaḍab: Woede. De Profeet ﷺ herhaalde 3× tegen iemand: "Word niet boos."
Khushūʿ: Nederigheid + concentratie tijdens ṣalāh.
Tafakkur: Reflectie / nadenken — over Allah's schepping, je daden, de ākhirah.
Tazkiya: Zuivering van het hart van negatieve eigenschappen.
Ṣabr: Geduld — actieve standvastigheid, niet passieve apathie. Allah is met de geduldigen.
Shukr: Dankbaarheid — niet alleen voelen, maar daden conform.
Tawbah: Berouw; terugkeren tot Allah na zonde. Drie pijlers: spijt, stoppen, intentie niet meer.
Istighfār: Vergeving vragen aan Allah. Sunnah: 100× per dag.
Tawassul: Tussen-roep / nadering tot Allah via Zijn namen, jouw daden, of een levende godvruchtige.
Dhikr: Herinnering aan Allah — door tong (formule), hart (aandacht), lichaam (daden).

Praktijk

Naṣīḥa: Oprecht advies — "Religie is naṣīḥa" (Muslim). Niet kritiek geven om te kritiseren.
Iʿānah: Hulp aan een ander — Allah staat naast wie zijn broeder helpt.
Khidma: Dienen — leider van een volk is hun dienaar (hadith).
Sadaqah: Vrijwillige liefdadigheid; niet beperkt tot geld — glimlach, hulp, woord = sadaqah.
Sadaqah jāriya: Doorlopende sadaqah — telt door na de dood. Drie vormen: kennis, kind, blijvend goed.
Waqf: Religieus-charitatief erfdeel — bezit voor altijd uit handelsverkeer voor goed doel.
Iftār: Het verbreken van het vasten bij zonsondergang. Sunnah: dadel + water.
Suhūr: Pre-dawn maaltijd vóór vasten. "Eet suhūr — er is barakah in."
Niʿma: Zegening — Allah's gave. Onmogelijk te tellen.
Ḥalāl: Toegestaan volgens de Sharīʿa.
Ḥarām: Verboden volgens de Sharīʿa.
Makrūh: Afgeraden — niet harām, maar het laten is beter.
Mubāḥ: Neutraal toegestaan — geen reward of straf op doen of laten.
Mustaḥabb: Aanbevolen — reward op doen, geen straf op laten.
Wājib: Verplicht — straf op laten. Tussen farḍ en mustaḥabb in.
Farḍ: Strikt verplicht — laten = grote zonde.
Sunnah muʾakkadah: Bevestigde Sunnah — Profeet ﷺ deed het consistent. Sterk aanbevolen.

Geschiedenis

Khilāfa: Kalifaat — politiek-religieus leiderschap na de Profeet ﷺ.
Khulafāʾ Rāshidūn: De vier "rechtgeleide kaliefen": Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān, ʿAlī (633-661).
Hijra: Migratie van de Profeet ﷺ van Mekka naar Medina in 622 GZ. Begin van Hijri-jaartelling.
Madīnah: Yathrib na de hijra; tweede heiligste stad van Islam, plek van het graf van de Profeet ﷺ.
Makkah: Heiligste stad in Islam. Locatie van de Kaʿba; geboorteplaats van de Profeet ﷺ.
Quds: Jeruzalem; locatie van Masjid al-Aqṣā, eerste qibla, plek van de Miʿrāj.
Anṣār: "Helpers" — moslims uit Medina die de Profeet ﷺ na de hijra opvingen.
Muhājirūn: "Migranten" — moslims uit Mekka die met de Profeet ﷺ naar Medina migreerden.
Ṣaḥāba: De Metgezellen — moslims die de Profeet ﷺ nog levend hebben gezien.
Tābiʿūn: Volgers van de Ṣaḥāba — generatie na de Profeet ﷺ. Tweede beste generatie.

Dhikr

Tasbīḥ-rituaal: 33× SubḥānAllāh + 33× Alḥamdulillāh + 34× Allāhu Akbar na elke ṣalāh.
Tahmīd: Het zeggen van "Alḥamdulillāh" (alle lof aan Allah).
Tahlīl: Het zeggen van "Lā ilāha illa-Allāh" (geen god dan Allah).
Takbīr: Het zeggen van "Allāhu Akbar" (Allah is de Grootste).
Ḥawqala: "Lā ḥawla wa lā quwwata illā billāh" — "Geen kracht of macht behalve bij Allah".
Basmala: "Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm" — Sunnah om elke daad mee te beginnen.
Ḥawqala: "Lā ḥawla wa lā quwwata illā billāh" — "Geen kracht of macht behalve bij Allah".
Salawāt: Zegeningen op de Profeet ﷺ. "Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammad..."
Munājāt: Intieme dialoog met Allah — vaak in tahajjud.
Wird: Dagelijkse spirituele "portie" — vaste hoeveelheid Qurʾān-recitatie of dhikr.

Sunnah-toets

Bidʿah: Innovatie in religie — toevoeging zonder Sunnah-bron. Volgens hadith: "elke bidʿah is dwaling".
Khurūj: Letterlijk "uittrekken" — vaak gebruikt voor opstand tegen autoriteit (afgeraden in moeilijke tijden).
Takfīr: Iemand een "kāfir" (ongelovige) verklaren. Zwaar — vereist exacte criteria + bewijs.
Ghuluww: Overdrijving — extreme religieuze ijver buiten de Sunnah om. "De middenweg is het beste."
Tafrīṭ: Nalatigheid — onder de minimum standaard van Sunnah blijven. Tegenpool van ghuluww.
Wasaṭiyya: De middenweg — Allah maakte de moslim-ummah "een gemiddeld volk" (Qurʾān 2:143).

Financieel

Khums: Eén-vijfde belasting (vooral in shia-fiqh; soennitisch alleen bij oorlogsbuit).
Niṣāb: Drempelwaarde voor zakāt — momenteel ≈ €5.500 (87,48g goud) of €450 (612g zilver).
Hawl: Een Hijri-jaar bezitting hebben boven de niṣāb is voorwaarde voor zakāt.
Ribā: Rente / woeker — verboden in Islam. Twee soorten: ribā an-nasīʾa (uitstel) + ribā al-faḍl (uitwisseling).
Murābaḥa: Halal financierings-vorm — bank koopt + verkoopt met vooraf-bekende winst, zonder rente.
Mushārakah: Halal partnership — winst-deling, geen vaste rente.
Sukuk: Halal "bond"-equivalent — eigendoms-aandeel in onderliggend asset.
Gharar: Excessieve onzekerheid in contract — verboden. Vooral relevant bij verzekeringen + derivaten.

Maatschappij

Maʿrūf: Het goede / wat algemeen herkend wordt als juist — actief promoten.
Munkar: Het verwerpelijke — actief tegengaan binnen de mogelijkheden.
Amr bil-Maʿrūf: Het goede gebieden — collectieve verplichting van de ummah.
Nahy ʿan al-Munkar: Het kwade verbieden — collectieve verplichting van de ummah.
Ummah: Wereldwijde moslim-gemeenschap — een lichaam (hadith).
Dīn: Religie / levenswijze — meer dan "geloof"; complete leefwijze.
Dunyā: Deze wereldse leven — tijdelijk, voorbereiding op de ākhirah.
Ākhira: Het Hiernamaals — eeuwige leven na dood + Yawm al-Qiyāma.

Mist er iets?

Stel een term voor

Heb je een term gehoord op onze site die hier nog niet bij staat? WhatsApp ons — we voegen 'm toe en sturen je een korte uitleg terug.

WhatsApp ons Lees onze blog